Pekiştirme Bağlaçları

[mervetufan]

“bile, dE, hem de, dahi, üstelik, hatta, ayrıca, bundan başka” bağlaçları:

Bu bağlaçlardan bazıları bazı durumlarda birbirlerinin yerine kullanılabilirler.

* “bile” kullanılan bir cümle daha önce kullanılmış bir cümlenin ya devamıdır ya da devamı gibi görünür.

• Bunu sen bile başarabilirsin.
• Bağırsan bile duymaz.
• Tembel adam, olur, demiş. Demiş ama yerinden bile kalkmamış.
• Hatta parasını bile ödemişti. / Hatta parasını ödemişti bile.
• Çölde suyun bir damlası bile değerlidir.

* “bile” yerine “de” veya “dahi” de kullanılabilir.

• Bunu sen de başarabilirsin.
• Bağırsan da duymaz.
• Tembel adam, olur, demiş. Demiş ama yerinden dahi kalkmamış.
• Hatta parasını dahi ödemişti. / Hatta parasını ödemişti dahi.
• Çölde suyun bir damlası dahi değerlidir.

* “hatta, hem de, ayrıca, üstelik”

• Belle, kazmayla, hatta elleriyle kazıdılar.
• Gördüm, hatta konuştum da.
• Konuşmuyor; üstelik gülmüyor da.
• Çalışıyor, hem de sabahtan akşama kadar.

h. “de, ki, ise” bağlaçları

“dE” bağlacı:

* Her zaman kendinden önceki kelimeden ayrı ve de, da şeklinde yazılır; bitiştirilmez, te, ta şeklinde yazılmaz. “ya” ile birlikte kullanıldığında da ayrı yazılır: “ya da” kelimenin son hecesine kalınlık-incelik bakımından uyar.

* Genellikle “dahi, bile, üstelik, hatta” bağlaçlarıyla özdeştir.

• Bu soruyu Ali de bildi dahi, bile
• Artık gönlümü alsa da önemi yok. dahi, bile

* Cümleleri, aynı görevdeki kelimeleri ve sözleri birbirine bağlar ve değişik anlamlar katar:

• Sorsan da söylemem (asla)
• Erzakını hazırla da pikniğe gidelim.

Cümleleri bağlamış, burada pikniğe gitmek için erzak hazırlama şartı var.

• Biraz müsaade etsen de işime baksam. › rica, istek, yalvarma
• Büyüyecek de bana bakacak. › Küçümseme, alay
• Çalışıp da kazanacaksın. › şart
• Dün bizi bekletti de gelmedi. › yakınma
• Çalışayım da gör neler yapacağımı. › övünme
• Düzenli çalıştı da başarılı oldu. › için, neden-sonuç
• Koşsan da yetişemezsin. › değişmezlik
• Bütün yıl okumamış da şimdi kitap kurdu oluverdi. ( Zıt anlamlı cümleler arasına girmiş.)

* Tekrarlanan kelimelerin arasına girerek anlamı güçlendirir:

• Ev de ev olsa bari -> küçümseme
• Çalış da çalış… -> abartma

* “ama” bağlacının yerine kullanılabilir; cümleleri ve öğeleri birbirine bağlayabilir:

• Hızlı hızlı koştu da yetişemedi. › cümleleri bağlamış

* Edattan ve zarftan sonra gelerek anlamı pekiştirebilir:

• O kadar da soğuk değil.
• Böyle davranmanız hiç de iyi olmadı.

♦ “ki” bağlacı:

Sadece “ki” biçimi vardır.
Kendinden önceki ve sonraki kelimelerden ayrı yazılır.
Türkçe değil, Farsça bir bağlaçtır ve Türkçe cümle yapısına aykırı olarak kullanılır.

* Anlam bakımından birbiriyle ilgili cümleleri birbirine bağlar.

• Bir şey biliyor ki konuşuyor. › (sebep-sonuç)
• Baktım ki gitmiş. › (şaşkınlık)
• Ancak ne yazık ki böyle olmadı.

* Birisinden alıntı yapılacağı zaman kullanılır.

• Atatürk diyor ki: … › (açıklama)

* Özneyle veya tümleçlerle ilgili açıklama yapılacağı zaman kullanılır. Bazen “ki” ile başlayan bu açıklama iki kısa çizgi arasında verilir.

• Ben ki hep sizin için çalıştım. › (pekiştirme)
• Siz ki beni tanırsınız, neden böyle düşünüyorsunuz?
• O yerden -ki herkes kaçar- sen de kaç.

* “ki” kullanılan bazı cümlelerin “ki”den sonraki kısmı söylenmez.

• Sınavı kazanabilir miyim ki… › (kuşku)
• Bu adama güvenilmez ki! › (yakınma)
• Acaba çocuğa kızarlar mı ki? › (endişe)

* Tekrar edilen kelimeler arasında kullanılır.

• Adam belâ ki ne belâ…

* Abartma anlamı katar.

• Bugün öyle yorgunum ki…

* Bu bağlaç birkaç örnekte kalıplaşarak bitişik yazılmaktadır.

Belki, çünkü (burada ünlü uyumuna girmiş), hâlbuki, mademki, meğerki, oysaki, sanki.

♦ “ise” bağlacı:

Karşılaştırma ilgisi kurar, karşıtlığı güçlendirir.

• Yağmur yağıyor, evim ise çok uzakta. (bağlaç)
• Adam konuşuyor, çocuksa hep susuyordu. (bağlaç)

Ek-fiilin şart çekimiyle karıştırılabilir.

• Çocuk başarılıysa (başarılı ise) sınıfını geçer. (ek-fiilin şartı)

YAPI BAKIMINDAN BAĞLAÇLAR

1. Basit Bağlaçlar

Yapım eki almamış (kök hâlindeki) bağlaçlardır.

• ve, ile, de, fakat, eğer…

2. Türemiş Bağlaçlar

Yapım eki almış bağlaçlardır.

• kısa-ca, yal(ı)n-ız, üste-lik…

3. Birleşik Bağlaçlar

Birden fazla kelimeden oluşurlar ve bitişik yazılırlar.

• yoksa (yok + ise), hâlbuki (hal + bu + ki)…

4. Öbekleşmiş Bağlaçlar

Birden fazla kelimeden oluşur ve ayrı yazılırlar.

• ya da, ne var ki, hem de…