KARASAL EKOSİSTEMLER
1. Ekosistem Nedir?
Ekosistem; belirli bir bölgede yaşayan canlılar (biyotik unsurlar) ile bu canlıların yaşadığı cansız çevre (abiyotik unsurlar) arasındaki karşılıklı ilişkiler bütünüdür.Karasal ekosistemler: Yeryüzünün karada bulunan, iklim, bitki örtüsü ve hayvan türleri bakımından farklılık gösteren ekosistemleridir.
KARASAL EKOSİSTEM TÜRLERİ
Karasal ekosistemler, iklim tiplerine ve bitki örtüsüne göre sınıflandırılır:1. Orman Ekosistemleri
Yoğun bitki örtüsüne sahip, genellikle yağışın bol olduğu bölgelerde görülür.Nem oranı yüksek, biyoçeşitlilik fazladır.
a) Ekvatoral Yağmur Ormanları
- Sıcaklık ve yağış yıl boyunca fazladır.
- Bitki örtüsü çok gür ve katmanlıdır.
- Toprak besin bakımından fakirdir (yağış besinleri yıkar).
- Canlı çeşitliliği en fazladır.
- Örnek: Amazon (Güney Amerika), Kongo (Afrika).
b) Ilıman Kuşak Ormanları
- Dört mevsim belirgindir.
- Geniş yapraklı ve karışık ormanlar görülür.
- Örnek canlılar: geyik, ayı, sincap.
- Örnek bölgeler: Avrupa, Kuzey Amerika’nın doğusu, Türkiye’nin Karadeniz Bölgesi.
c) Tayga (Sibirya) Ormanları
- Soğuk iklim kuşağında yer alır.
- İğne yapraklı ağaçlar (ladin, çam) hâkimdir.
- Kış uzun ve serttir.
- Örnek: Kanada, Sibirya, İskandinavya.
2. Çayır ve Bozkır (Step) Ekosistemleri
- Yağış miktarı orman için yetersizdir.
- Otlak alanlar yaygındır.
- Yaz kurak, kış soğuktur.
- Hayvancılığa elverişlidir.
- Örnek canlılar: bizon, ceylan, at, kurt.
- Örnek bölgeler: Orta Asya, Orta Anadolu, Kuzey Amerika’nın iç kısımları.
3. Çöl Ekosistemleri
- Yağış çok azdır (<250 mm/yıl).
- Sıcaklık farkları gündüz–gece arasında fazladır.
- Bitki örtüsü seyrektir (kaktüs, dikenli çalılar).
- Su kaynakları sınırlıdır.
- Örnek canlılar: deve, kertenkele, akrep.
- Örnek bölgeler: Sahra (Afrika), Arabistan, Avustralya içleri.
4. Tundra Ekosistemleri
- Kutup altı bölgelerde görülür.
- Toprak yılın büyük kısmında donmuş hâlde (permafrost).
- Yalnızca kısa yaz döneminde yosun, liken ve otlar gelişebilir.
- Hayvanlar: ren geyiği, kutup tilkisi, boz ayı.
- Örnek: Kuzey Kanada, Sibirya’nın kuzeyi, Alaska.
5. Savana Ekosistemleri
- Yazları yağışlı, kışları kurak olan tropikal iklim kuşağında bulunur.
- Uzun otlar ve seyrek ağaçlar görülür (akasyalar).
- Büyük otobur ve etobur hayvanlar yaşar.
- Örnek: Afrika savanları (aslan, fil, zebra).
6. Dağ Ekosistemleri
- Yükseklik arttıkça sıcaklık azalır.
- Bitki örtüsü yükseltiye göre kuşaklar hâlinde değişir.
- Etekte: Orman
- Orta kuşak: Çayır
- Zirve: Kar ve buz örtüsü
- Canlı türleri yükseklik ve iklim koşullarına uyum sağlamıştır.
KARASAL EKOSİSTEMLERİN ÖNEMİ
- Oksijen üretimi ve karbon tutumu sağlar.
- Toprak oluşumu ve su döngüsüne katkıda bulunur.
- Yeryüzündeki kara biyoçeşitliliğinin büyük kısmını barındırır.
- Tarım, ormancılık ve hayvancılık için temel yaşam alanlarıdır.
KARASAL EKOSİSTEMLERİ TEHDİT EDEN FAKTÖRLER
- Ormansızlaşma
- Tarım alanlarının yanlış kullanımı
- Aşırı otlatma
- İklim değişikliği
- Sanayileşme ve şehirleşme
- Yangınlar ve erozyon
KORUMA YOLLARI
- Sürdürülebilir arazi kullanımı
- Ağaçlandırma çalışmaları
- Milli parklar ve doğal koruma alanları oluşturmak
- Erozyonla mücadele
- Çevre bilincini artırmak