Felsefe kelime anlamı olarak Philo (sevgi) ve Sophia(bilgelik) kavramlarının birleşmesinden meydanagelmiştir. Bu manasıyla felsefe “Bilgelik Sevgisi”demektir. Genel manada "bilgiyi sevmek, bilgininpeşinden koşmak" anlamını taşımaktadır.Felsefe terimini ilk kez, İlk Çağın ünlü matematikçisive filozofu Pisagor kullanmıştır. Felsefeyi filozoflarfarklı tanımlamıştır. Mesela; Aristoteles felsefeyi“var olanın ilk temellerini ve ilkelerini araştıran birbilgi”, K. Jaspers “hep yolda olmak”, T. Hobbes“felsefe yapmak doğru düşünmek” diye tanımlamıştır.Filozof ise bilgiyi arayan, ona ulaşmak isteyenkişidir. Filozof, hayatın anlamını bulmaya çalışır,edindiği bilgileri yetersiz bulur ve sürekli bir arayışiçerisinde olur. İnsan yaşamını ilgilendiren her şeyhakkında akıl yürütüp bunları felsefi problem konusuyapar ve bunları sürekli olarak sorgular.Felsefenin dört konu alanı vardır: bunlar varlık(ontoloji), bilgi (epistemoloji), değerler (aksiyoloji:etik ve estetik) ve Mantık
1.2. Felsefenin Doğuşuİnsanı tüm canlılar içinde ayrı kılan bir özellikdünyayı anlamlı hale getirme ve açıklama çabasıiçine girebilmesidir. İnsan merakını ve açıklamalarınıönce mitolojide, daha sonra dinlerde aramışlardır.İlerleyen dönemlerde ise, aklına, gözlem vedeneyimlerine dayanarak yanıtlar bulmayaçalışmıştır. Nitekim ilk felsefeciler evreni, doğayıolayları ve olguları açıklarken destanlara, mitolojiyeve dine değil gözleme ve çeşitli akıl (logos: akıl,mantık, bilim) yürütme tekniklerine başvuruyorlardı.Thales, Anaksimenes gibi ilk felsefeciler “Arkhe (ilkana madde)” sorunu üzerinde durmuş (bu nedenlebu felsefecilere doğa filozofları denmiştir), doğalolayları ve oluşumları açıklarken Olympostanrılarının gazaplarından ve iç hesaplaşmalarındandeğil ateş, hava, toprak, su gibi gözlemlenebilirelementlerin deneyimlediğimiz olgulara nasıl etkiettiklerinden bahsetmişlerdir. Sokrates ve Sofistler’ekadar felsefeciler Arkhe sorunu üzerinde hep durmuş,Sokrates ile ilk kez insan ve toplum ele alınmıştır.
Felsefe ilk olarak M.Ö. 7.yy’da İyonya uygarlığındaönemli bir ticaret merkezi ve liman kenti olanMiletos (Milet) kentinde ortaya çıkmıştır. İyonya’danönce Mısır, Mezopotamya, Çin, Hindistan gibimedeniyetlerde önemli düşünce sistemleri vardı.Fakat bu düşüncelerin yapılarında dini ve mitolojiköğeler yer aldığı için felsefe düzeyine erişememiştir.İyonya düşünce sisteminin felsefe olaraknitelendirilmesinin temel nedeni, düşünce sistemininakla (logos) dayalı olmasıydı.
Varlıklarla, insanla alakalı sistemli ve yalnızca akladayanan ilk düşünce sisteminin İyonya’da ortayaçıkması tesadüf değildi. Mezopotamya, Mısır, İran veFenike kültürlerinden etkilenmiş olan Milet kentitarım ve denizciliğin geliştiği oldukça işlek limankentidir. Ekonomik yapının ileri düzeyde olması,bilgi birikiminin varlığı ve hoşgörüyü de beraberindegetirmiştir. Bu elverişli ortam Thales gibidüşünürlerin çıkmasına olanak hazırlamıştır.Thales (MÖ 624-546) ile başlayan bu süreçte, doğalolaylar yine doğal nedenlerle açıklanmaya çalışılarakinsan aklının yeterli olduğu inancı sağlanmayaçalışılmıştır. Thales yunan dini ve mitolojisininaçıklamalarıyla yetinmeyip akla dayalı açıklamalaryaparak evrenin ilk ana maddesi (Arkhe) sorununacevap aramıştır.
1.3. Felsefe – Hikmet İlişkisiVarlık, bilgi ve değer üzerine tam ve bütün birbilgiye ulaşılmasına hikmet (bilgelik/sophia) denir.Hikmet, bütün olan bitenlerin esasını bilmektir.Hikmet tümel bir bilgidir, yani her şeyi kuşatanbilgidir. Felsefe ise böyle bir iddiada değildir.Felsefede sorgulama esastır, felsefe hikmete ulaşmaamacında değildir. Felsefe, hikmeti sevme ve onayönelme anlamında bir bilgidir.
1.4. Felsefi Düşüncenin NitelikleriFelsefi düşünce insanın bilme, anlama ve merakihtiyacından doğar. Felsefi düşünce, insanın merak vehayretine bağlı olarak soru sormanın sonucu olan veevren, varlık, doğa, insan ve insan yaşamıyla ilgiliproblemlere karşı dogmatikliği aşan eleştirici,sorgulayıcı ve bütüncül bir düşünce türüdür.1-) Felsefi düşüncede sorular cevaplardan dahaönemlidir. Çünkü felsefede verilen cevaplar sonve kesin cevaplar değildir.2-) Her felsefi düşünce, o düşünceyi ortaya atanfilozofun özgün görüşüdür. Bu nedenle felsefidüşünce özneldir.3-) Felsefi düşünce refleksif bir düşüncedir(Refleksif düşünce, düşüncenin kendi üzerinetekrar yönelmesidir). Felsefi düşünce sadecesorgulananı tek taraflı düşünme değildir. Aynızamanda sorgulamanın kendisini veyasorgulama sonucunu da sorgulayan çift yönlü birdüşünmedir.4-) Felsefi düşünce, eleştirici ve sorgulayıcıdır.5-) Felsefi düşünce akla dayanan bir düşüncedir.6-) Felsefi düşünce temellendirmeye dayalı birdüşüncedir.7-) Felsefi düşüncenin analiz (çözümleyici) vesentez (kurucu) gibi işlevleri vardır.
Her şey felsefenin konusudur. Ele aldığıkonular açısından evrensel bir düşüncedir.
1.5. Felsefenin Diğer Alanlarla İlişkisia) Felsefenin Bilimle ilişkisi: Her ikisinin de genel amaçları aynıdır fakatyöntemleri farklıdır: yani her ikisi de evreni,insanı, olguları anlamaya çalışır ama aynı yöntemikullanmazlar. Felsefe bunları akıl ile açıklamayaçalışırken, bilim ise deney ve gözlemi kullanarakaçıklamaya çalışır. Bilim bazı kesin sonuçlara varmayı hedefler vekesin sonuçlar sayesinde birikerek ilerler.Felsefede deney olanağı yoktur. Kesin sonuçlaravaramaz, sonuçları varsayımsaldır. Bu nedenleyığılan (kümülatif) ama ilerlemeyen bir bilgidir. Felsefe konularını bütüncül yaklaşımla incelerken,bilim konularını inceleme alanına göre parçalaraayırarak inceler. Felsefede bilimdeki gibi maddi bir faydacılıkanlayışı yoktur. Her ikisi de mantık ve akıl yürütme ilkelerineuygundur. Her ikisi de eleştirici, sistemli düzenli vetutarlıdır.
b) Felsefenin Dinle İlişkisi: Her ikisinin de konuları aynıdır. Felsefeninalanına giren bazı konular (evren, insan) dinin dekonuları arasında yer alır. Her ikisinin de genel amacı evreni ve insanıanlamak ve açıklamaktır. Fakat yöntemlerifarklıdır; felsefe akıl yoluyla açıklama yaparken,din vahiy yoluyla açıklamasını yapar. Felsefenin temeli ve kaynağı insan düşüncesidir.Yani felsefi bilgiler özgür düşünce ve akıl yoluylaelde edilir. Din ise ilahi temellere dayanır. Yanidini bilgiler vahiy yoluyla elde edilir. Felsefe eleştireldir, fakat din vahiye dayandığıiçin eleştirel değildir (dogmatiktir). Felsefe bilgiler özneldir ve kesin değildir, fakatdinin sonuçları kesindir, zaman içerisindedeğişmez.
c) Felsefenin Sanatla İlişkisi: Her ikisi de öznel bir etkinliktir. Her ikisi de dünyayı ve evreni anlamaya yönelikbir çabadır. Felsefenin amacı doğruyu bulmaktır. Felsefebirtakım genellemelere varmaya çalışır. Sanattaise amaç güzeli bulmaktır. Sanatta hiçbir şeydoğru veya yanlış değildir. Sanat genellemelerevarma ihtiyacı taşımaz. Her ikisinin yöntemler farklıdır; felsefe akla, sanatise duygulara, duyulara ve sezgilere dayanır. Her ikisi de eleştiriye açıktır. Felsefe var olanailişkin eleştirel tavır sergilerken, sanat var olanailişkin beğeni duygusunu harekete geçirir.
1.2. Felsefenin Doğuşuİnsanı tüm canlılar içinde ayrı kılan bir özellikdünyayı anlamlı hale getirme ve açıklama çabasıiçine girebilmesidir. İnsan merakını ve açıklamalarınıönce mitolojide, daha sonra dinlerde aramışlardır.İlerleyen dönemlerde ise, aklına, gözlem vedeneyimlerine dayanarak yanıtlar bulmayaçalışmıştır. Nitekim ilk felsefeciler evreni, doğayıolayları ve olguları açıklarken destanlara, mitolojiyeve dine değil gözleme ve çeşitli akıl (logos: akıl,mantık, bilim) yürütme tekniklerine başvuruyorlardı.Thales, Anaksimenes gibi ilk felsefeciler “Arkhe (ilkana madde)” sorunu üzerinde durmuş (bu nedenlebu felsefecilere doğa filozofları denmiştir), doğalolayları ve oluşumları açıklarken Olympostanrılarının gazaplarından ve iç hesaplaşmalarındandeğil ateş, hava, toprak, su gibi gözlemlenebilirelementlerin deneyimlediğimiz olgulara nasıl etkiettiklerinden bahsetmişlerdir. Sokrates ve Sofistler’ekadar felsefeciler Arkhe sorunu üzerinde hep durmuş,Sokrates ile ilk kez insan ve toplum ele alınmıştır.
Felsefe ilk olarak M.Ö. 7.yy’da İyonya uygarlığındaönemli bir ticaret merkezi ve liman kenti olanMiletos (Milet) kentinde ortaya çıkmıştır. İyonya’danönce Mısır, Mezopotamya, Çin, Hindistan gibimedeniyetlerde önemli düşünce sistemleri vardı.Fakat bu düşüncelerin yapılarında dini ve mitolojiköğeler yer aldığı için felsefe düzeyine erişememiştir.İyonya düşünce sisteminin felsefe olaraknitelendirilmesinin temel nedeni, düşünce sistemininakla (logos) dayalı olmasıydı.
Varlıklarla, insanla alakalı sistemli ve yalnızca akladayanan ilk düşünce sisteminin İyonya’da ortayaçıkması tesadüf değildi. Mezopotamya, Mısır, İran veFenike kültürlerinden etkilenmiş olan Milet kentitarım ve denizciliğin geliştiği oldukça işlek limankentidir. Ekonomik yapının ileri düzeyde olması,bilgi birikiminin varlığı ve hoşgörüyü de beraberindegetirmiştir. Bu elverişli ortam Thales gibidüşünürlerin çıkmasına olanak hazırlamıştır.Thales (MÖ 624-546) ile başlayan bu süreçte, doğalolaylar yine doğal nedenlerle açıklanmaya çalışılarakinsan aklının yeterli olduğu inancı sağlanmayaçalışılmıştır. Thales yunan dini ve mitolojisininaçıklamalarıyla yetinmeyip akla dayalı açıklamalaryaparak evrenin ilk ana maddesi (Arkhe) sorununacevap aramıştır.
1.3. Felsefe – Hikmet İlişkisiVarlık, bilgi ve değer üzerine tam ve bütün birbilgiye ulaşılmasına hikmet (bilgelik/sophia) denir.Hikmet, bütün olan bitenlerin esasını bilmektir.Hikmet tümel bir bilgidir, yani her şeyi kuşatanbilgidir. Felsefe ise böyle bir iddiada değildir.Felsefede sorgulama esastır, felsefe hikmete ulaşmaamacında değildir. Felsefe, hikmeti sevme ve onayönelme anlamında bir bilgidir.
1.4. Felsefi Düşüncenin NitelikleriFelsefi düşünce insanın bilme, anlama ve merakihtiyacından doğar. Felsefi düşünce, insanın merak vehayretine bağlı olarak soru sormanın sonucu olan veevren, varlık, doğa, insan ve insan yaşamıyla ilgiliproblemlere karşı dogmatikliği aşan eleştirici,sorgulayıcı ve bütüncül bir düşünce türüdür.1-) Felsefi düşüncede sorular cevaplardan dahaönemlidir. Çünkü felsefede verilen cevaplar sonve kesin cevaplar değildir.2-) Her felsefi düşünce, o düşünceyi ortaya atanfilozofun özgün görüşüdür. Bu nedenle felsefidüşünce özneldir.3-) Felsefi düşünce refleksif bir düşüncedir(Refleksif düşünce, düşüncenin kendi üzerinetekrar yönelmesidir). Felsefi düşünce sadecesorgulananı tek taraflı düşünme değildir. Aynızamanda sorgulamanın kendisini veyasorgulama sonucunu da sorgulayan çift yönlü birdüşünmedir.4-) Felsefi düşünce, eleştirici ve sorgulayıcıdır.5-) Felsefi düşünce akla dayanan bir düşüncedir.6-) Felsefi düşünce temellendirmeye dayalı birdüşüncedir.7-) Felsefi düşüncenin analiz (çözümleyici) vesentez (kurucu) gibi işlevleri vardır.
Her şey felsefenin konusudur. Ele aldığıkonular açısından evrensel bir düşüncedir.1.5. Felsefenin Diğer Alanlarla İlişkisia) Felsefenin Bilimle ilişkisi: Her ikisinin de genel amaçları aynıdır fakatyöntemleri farklıdır: yani her ikisi de evreni,insanı, olguları anlamaya çalışır ama aynı yöntemikullanmazlar. Felsefe bunları akıl ile açıklamayaçalışırken, bilim ise deney ve gözlemi kullanarakaçıklamaya çalışır. Bilim bazı kesin sonuçlara varmayı hedefler vekesin sonuçlar sayesinde birikerek ilerler.Felsefede deney olanağı yoktur. Kesin sonuçlaravaramaz, sonuçları varsayımsaldır. Bu nedenleyığılan (kümülatif) ama ilerlemeyen bir bilgidir. Felsefe konularını bütüncül yaklaşımla incelerken,bilim konularını inceleme alanına göre parçalaraayırarak inceler. Felsefede bilimdeki gibi maddi bir faydacılıkanlayışı yoktur. Her ikisi de mantık ve akıl yürütme ilkelerineuygundur. Her ikisi de eleştirici, sistemli düzenli vetutarlıdır.
b) Felsefenin Dinle İlişkisi: Her ikisinin de konuları aynıdır. Felsefeninalanına giren bazı konular (evren, insan) dinin dekonuları arasında yer alır. Her ikisinin de genel amacı evreni ve insanıanlamak ve açıklamaktır. Fakat yöntemlerifarklıdır; felsefe akıl yoluyla açıklama yaparken,din vahiy yoluyla açıklamasını yapar. Felsefenin temeli ve kaynağı insan düşüncesidir.Yani felsefi bilgiler özgür düşünce ve akıl yoluylaelde edilir. Din ise ilahi temellere dayanır. Yanidini bilgiler vahiy yoluyla elde edilir. Felsefe eleştireldir, fakat din vahiye dayandığıiçin eleştirel değildir (dogmatiktir). Felsefe bilgiler özneldir ve kesin değildir, fakatdinin sonuçları kesindir, zaman içerisindedeğişmez.
c) Felsefenin Sanatla İlişkisi: Her ikisi de öznel bir etkinliktir. Her ikisi de dünyayı ve evreni anlamaya yönelikbir çabadır. Felsefenin amacı doğruyu bulmaktır. Felsefebirtakım genellemelere varmaya çalışır. Sanattaise amaç güzeli bulmaktır. Sanatta hiçbir şeydoğru veya yanlış değildir. Sanat genellemelerevarma ihtiyacı taşımaz. Her ikisinin yöntemler farklıdır; felsefe akla, sanatise duygulara, duyulara ve sezgilere dayanır. Her ikisi de eleştiriye açıktır. Felsefe var olanailişkin eleştirel tavır sergilerken, sanat var olanailişkin beğeni duygusunu harekete geçirir.