Dinin inanç, ibadet ve ahlak olmak üzere üç ana temeli vardır. Her dinin kendine ait inanç
prensipleri vardır. Dinler sahip oldukları bu prensiplere muhataplarının inanmasını ister.
Bu dine inanan insanların inandığı değerlere göre ibadet etmeleri doğaldır. İnanç, insanın
iç dünyasını kuşatırken; ibadetler de dış dünyasına yansır. Dinî hayatı daha bir görünür
kılar. Dinlerde inanç ve ibadet konularını tamamlayan unsurlar ise ahlaki hükümlerdir.
Ahlak, insan davranışlarının temelini oluşturur.
Buna göre dinlerin inanç sistemlerini ifade etmek üzere itikad veya akaid kavramları kul-
lanılır. İslam dininin inanç esaslarını da İslam itikadı oluşturur. İslam itikadını delilleriyle
savunan ilme ise kelam denmektedir.
İslam’ın ibadet anlayışı ve prensipleri fıkıh
terimiyle ifade edilir. Fıkıh ibadet hayatına
dair prensipleri ele alır.
Hem inanç hem de ibadetler konusunda
dinin esaslarına bağlı kalarak ve zamanın
şartları da gözetilerek yapılan farklı yorum-
lar vardır. Bu farklı yorumlar ise mezhep
adı altında ele alınır.
İslam’ın inanç esasları, ibadetleri ve sosyal
hayatla ilgili kuralları vahiy ile ortaya ko-
nulmuştur. Hz. Peygamber’in sünnetiyle ha-
yata aktarılan dinin farklı kültürlere sahip
toplumlar tarafından anlaşılması ve yorum-
lanması mezhepleri ortaya çıkarmıştır.
Görsel 5.3: Kavram ve yaklaşımlar arası farkı bilmek
konunun anlaşılmasını kolaylaştırır.
Mezhep, dinin inanç esaslarını veya amelî hükümlerini anlama ve yorumlama
konusunda kendine özgü yaklaşımlara sahip düşünce sistemi; bu yaklaşımlar
etrafında meydana gelen ekolleşmenin ürünü olan ilmi ve fikri birikimdir.
Günümüze kadar varlığını devam ettiren
mezhepler genel hatlarıyla; itikadi-siyasi,
ameli-fıkhi yorumlar olmak üzere ikiye ay-
rılır. İtikadi mezhepler dinin inanca yönelik
esaslarıyla ilgili farklı görüşler ortaya ko-
yarken fıkhi mezhepler ameli yönüyle ilgili
farklı görüşler ortaya koyar.
Fırka, siyasi ve itikadi mezhepler için kulla-
nılan terimdir.6
İslam fikir tarihinde insanın
olaylara bakışını ve algılayışını etkileyen
birçok sebep vardır. Bazen insani ve içtimai
bazen siyasi ve felsefi bazen de ahlaki ve
kültürel gerekçelerle insanlar dinî konularda ayrılığa düşmüşlerdir.
Yorum farklılığına sebep olan ana etkene göre bunları çeşitlendirmek ve isimlendirmek
mümkündür. Siyasi-itikadi oluşumlar “fırka” olarak isimlendirilirken “mezhep” ise fıkhi
oluşumlar için verilen bir isimdir. Bazen bunları birbirlerinden kesin ve kalın çizgilerle
ayırmak mümkün olmayabilir. İtikadi mezheplerin ortaya çıkışında siyasi sebepler olabil-
diği gibi siyasi bir fırkanın ortaya çıkışında da itikadi, dinî gerekçeler olabilir.
Fırka kelimesi (çoğulu fırak)
sözlükte “ayırmak, bölmek;
açıklayıp hükme bağlamak”
manalarına gelen fark kö-
künden isim olup insanlar
arasından ayrılmış belli bir
grup ve topluluğu ifade eder.
prensipleri vardır. Dinler sahip oldukları bu prensiplere muhataplarının inanmasını ister.
Bu dine inanan insanların inandığı değerlere göre ibadet etmeleri doğaldır. İnanç, insanın
iç dünyasını kuşatırken; ibadetler de dış dünyasına yansır. Dinî hayatı daha bir görünür
kılar. Dinlerde inanç ve ibadet konularını tamamlayan unsurlar ise ahlaki hükümlerdir.
Ahlak, insan davranışlarının temelini oluşturur.
Buna göre dinlerin inanç sistemlerini ifade etmek üzere itikad veya akaid kavramları kul-
lanılır. İslam dininin inanç esaslarını da İslam itikadı oluşturur. İslam itikadını delilleriyle
savunan ilme ise kelam denmektedir.
İslam’ın ibadet anlayışı ve prensipleri fıkıh
terimiyle ifade edilir. Fıkıh ibadet hayatına
dair prensipleri ele alır.
Hem inanç hem de ibadetler konusunda
dinin esaslarına bağlı kalarak ve zamanın
şartları da gözetilerek yapılan farklı yorum-
lar vardır. Bu farklı yorumlar ise mezhep
adı altında ele alınır.
İslam’ın inanç esasları, ibadetleri ve sosyal
hayatla ilgili kuralları vahiy ile ortaya ko-
nulmuştur. Hz. Peygamber’in sünnetiyle ha-
yata aktarılan dinin farklı kültürlere sahip
toplumlar tarafından anlaşılması ve yorum-
lanması mezhepleri ortaya çıkarmıştır.
Görsel 5.3: Kavram ve yaklaşımlar arası farkı bilmek
konunun anlaşılmasını kolaylaştırır.
Mezhep, dinin inanç esaslarını veya amelî hükümlerini anlama ve yorumlama
konusunda kendine özgü yaklaşımlara sahip düşünce sistemi; bu yaklaşımlar
etrafında meydana gelen ekolleşmenin ürünü olan ilmi ve fikri birikimdir.
Günümüze kadar varlığını devam ettiren
mezhepler genel hatlarıyla; itikadi-siyasi,
ameli-fıkhi yorumlar olmak üzere ikiye ay-
rılır. İtikadi mezhepler dinin inanca yönelik
esaslarıyla ilgili farklı görüşler ortaya ko-
yarken fıkhi mezhepler ameli yönüyle ilgili
farklı görüşler ortaya koyar.
Fırka, siyasi ve itikadi mezhepler için kulla-
nılan terimdir.6
İslam fikir tarihinde insanın
olaylara bakışını ve algılayışını etkileyen
birçok sebep vardır. Bazen insani ve içtimai
bazen siyasi ve felsefi bazen de ahlaki ve
kültürel gerekçelerle insanlar dinî konularda ayrılığa düşmüşlerdir.
Yorum farklılığına sebep olan ana etkene göre bunları çeşitlendirmek ve isimlendirmek
mümkündür. Siyasi-itikadi oluşumlar “fırka” olarak isimlendirilirken “mezhep” ise fıkhi
oluşumlar için verilen bir isimdir. Bazen bunları birbirlerinden kesin ve kalın çizgilerle
ayırmak mümkün olmayabilir. İtikadi mezheplerin ortaya çıkışında siyasi sebepler olabil-
diği gibi siyasi bir fırkanın ortaya çıkışında da itikadi, dinî gerekçeler olabilir.
Fırka kelimesi (çoğulu fırak)
sözlükte “ayırmak, bölmek;
açıklayıp hükme bağlamak”
manalarına gelen fark kö-
künden isim olup insanlar
arasından ayrılmış belli bir
grup ve topluluğu ifade eder.