İnsanın Yapısından Kaynaklanan Sebepler
Dinin anlaşılması ve yaşanması için dinî metinlerin doğru bir şekilde anlaşılarak yorumlan-
ması gerekir. Bu anlama ve yorumlama, insan tarafından yapılır. İnsan; düşünen, sorgula-
yan, sebep ve sonuçları araştıran akıl sahibi bir varlıktır. İnsanların anlayış ve düşünceleri
birbirinden farklıdır. Bu farklılık Allah’ın (c.c.) onlara verdiği akıl, tefekkür ve düşünce
kabiliyetlerinin doğal bir sonucudur.
İnsanların kabiliyetleri, huy-
ları, ilgileri, ihtiyaç ve bek-
lentileri, dünyaya bakışları ve
algılamaları birbirinden fark-
lıdır. Mesela aynı resme bakan
kişiler, birbirinden farklı duy-
gular hissettiği gibi aynı kitabı
okuyanlar, onun üzerine değişik
yorumlar yapar ve farklı sonuç-
lar elde ederler. Bu durum, in-
sanların olay ve olgulara farklı
yaklaşımlarının bir sonucudur.
Dolayısıyla insanın yapısındaki
farklılıklar dini anlama ve açık-
lamalarına da yansır. Böylece
çeşitli ekol ve mezheplerin or-
taya çıkmasına neden olur.
Sosyal Sebepler
Sosyal hayat sürekli bir değişme, gelişme ve yenilenme içindedir. Her zaman ve mekânda
geçerliliğini koruyan kimi ilkeler varlığını sürdürürken kimi unsurlar da zamanla varlıkla-
rını yitirirler. Dolayısıyla sosyal
bir ortam içinde yaşayan insanın
sürekli bir değişim ve yenilen-
me içinde olması kaçınılmazdır.
Sosyal hayatın kendine özgü ya-
pısı her alanda olduğu gibi İslam
düşüncesinde de farklı yorum
biçimlerinin ortaya çıkmasında
etkili olmuştur. Mesela köy ya-
şamı ile şehir yaşamının sosyal
yapısı birbirine benzemez. Bun-
dan dolayı da şehir ve köylerde-
ki dinî hayat ve dinî anlayışların
birbirinin aynı olmaması doğal-
dır. Ayrıca, toplumları derinden
etkileyen savaş, doğal afet, si-
yasi ve ekonomik krizler de çe-
şitli yorumların ortaya çıkma-
sında etkili olmuştur.
Kültürel Sebepler
İslam dini kısa zamanda Arabistan Yarımadası’nın dışına yayıldı ve Suriye, İran, Irak, Mı-
sır gibi bölgeler İslam coğrafyasının bir parçası hâline geldi. Bu bölgelerde yaygın olarak
Hristiyanlık, Yahudilik, Mecusilik ve Zerdüştlük gibi inançlar hâkimdi. Müslümanlar fet-
hettikleri bölgelerde bu din ve inanç mensuplarıyla bir arada yaşadılar. Dolayısıyla bazı
Müslümanlar yaşadıkları coğrafyanın örf, âdet ve kültürlerinden etkilenerek İslam dininin
anlaşılması, yorumlanması ve yaşanmasında farklı bir yaklaşım benimsediler. Ayrıca yeni
Müslüman olanlar da dini an-
lamada eski inançlarının etki-
sinde kalmışlardır. Mesela hicri
ikinci asırdan itibaren itikadi
tartışma konuları arasında yer
alan Allah’ın (c.c.) zatı ve sıfat-
ları gibi konular İslamiyet’ten
önce diğer din mensupları tara-
fından da tartışılmıştır.
Müslümanların yaşadığı bölgeler
birbirlerinden tamamen fark-
lı kültürel ortamlara sahiptir.
Bu sebeple Müslümanlar aynı
dinî sorunlara farklı çözümler
üretmişlerdir. Ancak bu farklı
çözümler dinin değişmez esas-
larıyla ilgili değildir.
Dinin anlaşılması ve yaşanması için dinî metinlerin doğru bir şekilde anlaşılarak yorumlan-
ması gerekir. Bu anlama ve yorumlama, insan tarafından yapılır. İnsan; düşünen, sorgula-
yan, sebep ve sonuçları araştıran akıl sahibi bir varlıktır. İnsanların anlayış ve düşünceleri
birbirinden farklıdır. Bu farklılık Allah’ın (c.c.) onlara verdiği akıl, tefekkür ve düşünce
kabiliyetlerinin doğal bir sonucudur.
İnsanların kabiliyetleri, huy-
ları, ilgileri, ihtiyaç ve bek-
lentileri, dünyaya bakışları ve
algılamaları birbirinden fark-
lıdır. Mesela aynı resme bakan
kişiler, birbirinden farklı duy-
gular hissettiği gibi aynı kitabı
okuyanlar, onun üzerine değişik
yorumlar yapar ve farklı sonuç-
lar elde ederler. Bu durum, in-
sanların olay ve olgulara farklı
yaklaşımlarının bir sonucudur.
Dolayısıyla insanın yapısındaki
farklılıklar dini anlama ve açık-
lamalarına da yansır. Böylece
çeşitli ekol ve mezheplerin or-
taya çıkmasına neden olur.
Sosyal Sebepler
Sosyal hayat sürekli bir değişme, gelişme ve yenilenme içindedir. Her zaman ve mekânda
geçerliliğini koruyan kimi ilkeler varlığını sürdürürken kimi unsurlar da zamanla varlıkla-
rını yitirirler. Dolayısıyla sosyal
bir ortam içinde yaşayan insanın
sürekli bir değişim ve yenilen-
me içinde olması kaçınılmazdır.
Sosyal hayatın kendine özgü ya-
pısı her alanda olduğu gibi İslam
düşüncesinde de farklı yorum
biçimlerinin ortaya çıkmasında
etkili olmuştur. Mesela köy ya-
şamı ile şehir yaşamının sosyal
yapısı birbirine benzemez. Bun-
dan dolayı da şehir ve köylerde-
ki dinî hayat ve dinî anlayışların
birbirinin aynı olmaması doğal-
dır. Ayrıca, toplumları derinden
etkileyen savaş, doğal afet, si-
yasi ve ekonomik krizler de çe-
şitli yorumların ortaya çıkma-
sında etkili olmuştur.
Kültürel Sebepler
İslam dini kısa zamanda Arabistan Yarımadası’nın dışına yayıldı ve Suriye, İran, Irak, Mı-
sır gibi bölgeler İslam coğrafyasının bir parçası hâline geldi. Bu bölgelerde yaygın olarak
Hristiyanlık, Yahudilik, Mecusilik ve Zerdüştlük gibi inançlar hâkimdi. Müslümanlar fet-
hettikleri bölgelerde bu din ve inanç mensuplarıyla bir arada yaşadılar. Dolayısıyla bazı
Müslümanlar yaşadıkları coğrafyanın örf, âdet ve kültürlerinden etkilenerek İslam dininin
anlaşılması, yorumlanması ve yaşanmasında farklı bir yaklaşım benimsediler. Ayrıca yeni
Müslüman olanlar da dini an-
lamada eski inançlarının etki-
sinde kalmışlardır. Mesela hicri
ikinci asırdan itibaren itikadi
tartışma konuları arasında yer
alan Allah’ın (c.c.) zatı ve sıfat-
ları gibi konular İslamiyet’ten
önce diğer din mensupları tara-
fından da tartışılmıştır.
Müslümanların yaşadığı bölgeler
birbirlerinden tamamen fark-
lı kültürel ortamlara sahiptir.
Bu sebeple Müslümanlar aynı
dinî sorunlara farklı çözümler
üretmişlerdir. Ancak bu farklı
çözümler dinin değişmez esas-
larıyla ilgili değildir.