Bir çözeltide, çözünenin kimyasal yapısına bağlı olmayıp sadece çözünen taneciklerin derişimine bağlı özelliklere koligatif özellikler denir.
Bu özellikler ortak bir kökene yani ortamdaki çözünen taneciklerin atom, iyon ya da molekül sayısına bağlıdır.
Buhar Basıncı Alçalması
Bir sıvının üzerindeki buhar ile dengede olduğu andaki buharın basıncına sıvının denge buhar basıncı denir.
Oda koşullarında buhar basıncı yüksek olan sıvılara uçucu sıvılar denir.
Buhar Basıncı Alçalması
Buhar basıncı; sıvı miktarına, sıvının bulunduğu kabın hacmine, sıvı yüzeyine ve dış atmosfer basıncına bağlı değildir.
Kaynamakta olan suya bir miktar tuz atıldığında, suyun buhar basıncını düşürerek kaynama sıcaklığı artar. Bu durum, suyun daha az buharlaşmasına yol açar.
Tuzlu su göllerindeki buharlaşmanın tatlı su göllerine göre daha az olmasının nedeni tuzun suyun buhar basıncını düşürmesidir.
Çözünen derişimi ile çözeltinin buhar basıncı arasındaki ilişki Fransız kimyacı Francois Raoult tarafından açıklanmıştır.
RaultYasası’na göre uçucu bileşeni bulunmayan bir çözeltideki buhar basıncı düşmesi, çözeltideki çözünenin mol kesri ile orantılıdır
Çözüneni uçucu olmayan çözeltilerde çözünenin buhar basıncı sıfırdır.
Koligatif Özellikler
Çözücüsü ve çözüneni uçucu olan çözeltilerde çözeltinin buhar basıncı, çözeltideki çözücü ve çözünenin buhar basınçları toplamına eşittir.
Kaynama Noktası Yükselmesi
Sıvının buhar basıncının dış basınca eşitlendiği sıcaklık sıvının kaynama noktasıdır.
Bir sıvının kaynama noktası nelere bağlıdır?
Sıvı molekülleri arası çekim kuvvetine
Sıvının uçuculuğuna
Sıvının molar buharlaşma ısısına
Sıvının saflığına
Dış atmosfer basıncına
Aynı ortamda kaynayan farklı maddelerin buhar basınçları eşittir.
Donma Noktası Alçalması (Kriyoskopi)
Kaynama noktasının yükselmesi için çözünenin uçucu olmaması gerekirken donma noktası için böyle bir ayrım yoktur. Uçucu olan maddeleri ilave edildiğinde de donma noktası düşer.
Donma noktası alçalması da çözeltinin derişimi ile doğru orantılıdır.
Ozmotik Basınç
Yarı geçirgen zarla ayrılmış derişimleri farklı çözeltilerde derişimi az olan çözeltiden derişimi fazla olan çözeltiye çözücü moleküllerin geçmesi olayına osmoz denir.
Osmoz olayının gerçekleştiği kapta osmotik akışı durdurmak için gereken basınca çözeltinin osmotik basıncı denir.
Yarı geçirgen zari ile ayrılmış iki farklı çözeltiden derişimi yüksek olan çözeltiye hipertonik, derişimi düşük olan çözeltiye hipotonik, derişimleri eşit olan çözeltilerede izotonik çözelti denir. Hücre zarı yarı geçirgen bir zardır. Hücrelere suyun giriş ve çıkışı osmoz olayıi le gerçekleşir.
Ağaçların üst yapraklarına kadar suyun taşınabilmesindeki etkenlerden biri de ozmotik basınçtır.
Ters Ozmoz Yöntemiyle Su Arıtımı
Osmotik basınç, osmoz akışını durdurmak için gerekli basınçtır.
Osmotik basınçtan büyük bir basınç uygulandığında osmoz olayının tersi gerçekleşerek çözücü, derişimi çok olan ortamdan derişimi az olan ortama geçer. Bu olaya ters osmoz denir.
Kısaca ,derişik çözeltiye basınç uygulandığında su molekülleri yarı geçirgen zardan geçer fakat su kirleticilerin içeri girmesine izin verilmez.
Bu özellikler ortak bir kökene yani ortamdaki çözünen taneciklerin atom, iyon ya da molekül sayısına bağlıdır.
Buhar Basıncı Alçalması
Bir sıvının üzerindeki buhar ile dengede olduğu andaki buharın basıncına sıvının denge buhar basıncı denir.
Oda koşullarında buhar basıncı yüksek olan sıvılara uçucu sıvılar denir.
Buhar Basıncı Alçalması
Buhar basıncı; sıvı miktarına, sıvının bulunduğu kabın hacmine, sıvı yüzeyine ve dış atmosfer basıncına bağlı değildir.
Kaynamakta olan suya bir miktar tuz atıldığında, suyun buhar basıncını düşürerek kaynama sıcaklığı artar. Bu durum, suyun daha az buharlaşmasına yol açar.
Tuzlu su göllerindeki buharlaşmanın tatlı su göllerine göre daha az olmasının nedeni tuzun suyun buhar basıncını düşürmesidir.
Çözünen derişimi ile çözeltinin buhar basıncı arasındaki ilişki Fransız kimyacı Francois Raoult tarafından açıklanmıştır.
RaultYasası’na göre uçucu bileşeni bulunmayan bir çözeltideki buhar basıncı düşmesi, çözeltideki çözünenin mol kesri ile orantılıdır
Çözüneni uçucu olmayan çözeltilerde çözünenin buhar basıncı sıfırdır.
Koligatif Özellikler
Çözücüsü ve çözüneni uçucu olan çözeltilerde çözeltinin buhar basıncı, çözeltideki çözücü ve çözünenin buhar basınçları toplamına eşittir.
Kaynama Noktası Yükselmesi
Sıvının buhar basıncının dış basınca eşitlendiği sıcaklık sıvının kaynama noktasıdır.
Bir sıvının kaynama noktası nelere bağlıdır?
Sıvı molekülleri arası çekim kuvvetine
Sıvının uçuculuğuna
Sıvının molar buharlaşma ısısına
Sıvının saflığına
Dış atmosfer basıncına
Aynı ortamda kaynayan farklı maddelerin buhar basınçları eşittir.
Donma Noktası Alçalması (Kriyoskopi)
Kaynama noktasının yükselmesi için çözünenin uçucu olmaması gerekirken donma noktası için böyle bir ayrım yoktur. Uçucu olan maddeleri ilave edildiğinde de donma noktası düşer.
Donma noktası alçalması da çözeltinin derişimi ile doğru orantılıdır.
Ozmotik Basınç
Yarı geçirgen zarla ayrılmış derişimleri farklı çözeltilerde derişimi az olan çözeltiden derişimi fazla olan çözeltiye çözücü moleküllerin geçmesi olayına osmoz denir.
Osmoz olayının gerçekleştiği kapta osmotik akışı durdurmak için gereken basınca çözeltinin osmotik basıncı denir.
Yarı geçirgen zari ile ayrılmış iki farklı çözeltiden derişimi yüksek olan çözeltiye hipertonik, derişimi düşük olan çözeltiye hipotonik, derişimleri eşit olan çözeltilerede izotonik çözelti denir. Hücre zarı yarı geçirgen bir zardır. Hücrelere suyun giriş ve çıkışı osmoz olayıi le gerçekleşir.
Ağaçların üst yapraklarına kadar suyun taşınabilmesindeki etkenlerden biri de ozmotik basınçtır.
Ters Ozmoz Yöntemiyle Su Arıtımı
Osmotik basınç, osmoz akışını durdurmak için gerekli basınçtır.
Osmotik basınçtan büyük bir basınç uygulandığında osmoz olayının tersi gerçekleşerek çözücü, derişimi çok olan ortamdan derişimi az olan ortama geçer. Bu olaya ters osmoz denir.
Kısaca ,derişik çözeltiye basınç uygulandığında su molekülleri yarı geçirgen zardan geçer fakat su kirleticilerin içeri girmesine izin verilmez.