Bilgi nedir? sorusunu temele alan felsefe dalına bilgi felsefesi (epistemoloji) denir. Bilgi felsefesinin konusu; insan bilgisinin yapısı, imkânı, kaynağı, ölçütleri, sınırları ve değerleridir. Bilgi felsefesinin daha çok üzerinde durduğu ana konu doğru bilginin imkânı ve kaynağı nedir? sorunudur.
2.2. Bilginin Tanımı Bilgi: Özne (suje) ile nesne (obje) arasında kurulanilişki sonucu ortaya çıkan ürüne bilgi denir. Dahaaçık bir ifadeyle öznenin (sujenin) nesneyi (objeyi)yorumlamasıdır. Obje hakkında bir yargıdabulunması veya açıklama yapmasıdır.2.3. Bilgi Türleri2.3.1. Gündelik Bilgi: İnsanların gündelik hayatındasıradan deneyimleri sonucunda elde ettikleri sıradanbilgidir. Mesela; havanın bulutlanmasına dayanarakyağmurun yağacağını ileri sürmek, Ihlamurun soğukalgınlığa iyi geldiğini ileri sürmek. Kaynağı kişinin algıları, gözlemleri vedeneyimleridir. Yöntemsiz olarak elde edilir. Sistemli değildir. Basit düzeyde neden-sonuç ilişkisine dayanır. Özneldir, bu nedenle genel-geçer değildir. Doğruluğu kesin değildir. Pratik faydaya yöneliktir.
2.3.2. Dini Bilgi: Tanrıyı ve Tanrıyla ilişkisi olanevreni açıklamaya çalışan bilgi türüdür. Kaynağı vahiy, kutsal kitaplar vepeygamberlerdir. Eleştiriye açık değildir (dogmatiktir). Kesindir ve zaman içerisinde değişmez. Emreder ve itaat ister. Amacı insanın manevi (iç) yaşantısına ışıktutmak ve toplumsal yaşamı düzenlemek.2.3.3. Sanat Bilgisi: Sanatçının, yaratıcı hayal gücüile nesnelere yönelip, onları farklı biçimdeyorumlamasıyla oluşan bilgidir. Kendine özgü dili vardır. Akıldan çok duygulara ve sezgilere dayanır. Yaratıcılığa dayanır. Bu nedenle özgündür. Doğruluğu veya yanlışlığı yoktur. Burada varolan gerçeklik kişisel ve öznel gerçekliktir. Subjektiftir (özneldir). Bu yüzden eleştiriyeaçıktır. Sanatçının amacı güzele ulaşmaktır. Fayda amacı güdülmez. Birikimli olarak ilerler.
2.3.4. Bilimsel Bilgi: Bilimsel yöntem ve usullerledoğrulanmasının mümkün olduğu en güvenilirbilgidir. Olguları, toplumu ve insanı araştırma konusuyapar. Evrenseldir: İnsanlığın ortak mirasıdır. Herkesbilime katkıda bulunabilir. Genel geçer ve kesindir. Bu nedenle sonuçlarıbakımından da evrenseldir. Birikimli olarak ilerler. Olanı inceler ve olması gerekenler hakkındaöngörüde (tahminde) bulunur. Objektiftir (nesneldir): Duygu ve önyargılardanbağımsızdır. Tekrarlanabilir: aynı koşullarda aynı sonucuverip yinelenebilir. Tutarlı ve geçerlidir. Sistemli ve düzenli bir bilgidir. Gözlem ve deneye dayanır. Nedensellik ve determinizm ilkelerine dayalıa çıklamalar yapar. Varlığı parçalara bölerek inceler.
Bilimler konu ve yöntemleri göre üç gruba ayrılır:
a) Formel bilimler (ideal bilimler): Mantık ve Matematiktir. Konuları düşünce ile üretilen soyut kavramlardır. Tümdengelime dayanır.
b) Doğa bilimleri: Fizik, Kimya, Biyoloji gibi bilimlerdir. Konusu doğa ve doğa olayları ve olgularıdır. Daha çok tümevarım kullanılır.
c) İnsan (beşeri, sosyal) bilimleri: İnsanı konu edinen Psikoloji, Sosyoloji, Antropoloji, Coğrafya, Tarih gibi bilimlerdir.
2.3.5. Felsefi Bilgi: İnsanın varlık, bilgi ve değerler hakkında eleştirel bir düşünceyle aklıyla ortaya koyduğu genel düşüncelere dayanan bir bilgidir. Eleştireldir (sorgulayıcıdır). Akıl ve mantık ilkelerine dayalıdır. Bu yüzden sistemli ve tutarlı bir bilgidir. Yarar amacı güdülerek yapılmaz. Sorular yanıtlardan daha önemlidir. Olması gerekenden hareket eder. Ele aldığı konular bakımından evrenseldir. Çünkü ele alınan konular tüm insanlığa ait ortak konulardır. Ayrıca her şey felsefenin konusudur. Bu yönüyle de evrenseldir. Sonuçları bakımından subjektiftir (özneldir). Bu yüzden ortaya koyulan görüşler kişiden kişiye değişir. Yani kesinliği yoktur. Birleştirici ve bütünleyicidir: Ele aldığı konuları bir bütün olarak açıklamaya çalışır. Yığılan (kümülatif) fakat ilerlemeyen bir bilgidir Çünkü sonuçlarında bitmişlik ve kesinlik yoktur. Kendini yenileyebilir; felsefe hiçbir konuda sonsözü söyleyemez.
2.3.6. Teknik Bilgi: Teknik, doğadaki nesneler insanlara yararlı araç-gereç haline getirme etkinliğidir. Bu araç-gereçlerin yapımının bilgisi teknik bilgidir. Bilimsel ve gündelik bilginin pratik alana uygulanması sonucu oluşur. Mesela; ateşin, tekerleğin, pusulanın icadı, otomobilin yapılması. Araç, gereç yapımına ve kullanımına dayanır. Amacı insan yaşamını kolaylaştırmaktır. Yani insanın doğaya egemen olmasını kolaylaştırmayı ve insanın doğadan daha verimli faydalanmasını sağlamayı amaçlar. Yani faydaya yöneliktir.
2.2. Bilginin Tanımı Bilgi: Özne (suje) ile nesne (obje) arasında kurulanilişki sonucu ortaya çıkan ürüne bilgi denir. Dahaaçık bir ifadeyle öznenin (sujenin) nesneyi (objeyi)yorumlamasıdır. Obje hakkında bir yargıdabulunması veya açıklama yapmasıdır.2.3. Bilgi Türleri2.3.1. Gündelik Bilgi: İnsanların gündelik hayatındasıradan deneyimleri sonucunda elde ettikleri sıradanbilgidir. Mesela; havanın bulutlanmasına dayanarakyağmurun yağacağını ileri sürmek, Ihlamurun soğukalgınlığa iyi geldiğini ileri sürmek. Kaynağı kişinin algıları, gözlemleri vedeneyimleridir. Yöntemsiz olarak elde edilir. Sistemli değildir. Basit düzeyde neden-sonuç ilişkisine dayanır. Özneldir, bu nedenle genel-geçer değildir. Doğruluğu kesin değildir. Pratik faydaya yöneliktir.
2.3.2. Dini Bilgi: Tanrıyı ve Tanrıyla ilişkisi olanevreni açıklamaya çalışan bilgi türüdür. Kaynağı vahiy, kutsal kitaplar vepeygamberlerdir. Eleştiriye açık değildir (dogmatiktir). Kesindir ve zaman içerisinde değişmez. Emreder ve itaat ister. Amacı insanın manevi (iç) yaşantısına ışıktutmak ve toplumsal yaşamı düzenlemek.2.3.3. Sanat Bilgisi: Sanatçının, yaratıcı hayal gücüile nesnelere yönelip, onları farklı biçimdeyorumlamasıyla oluşan bilgidir. Kendine özgü dili vardır. Akıldan çok duygulara ve sezgilere dayanır. Yaratıcılığa dayanır. Bu nedenle özgündür. Doğruluğu veya yanlışlığı yoktur. Burada varolan gerçeklik kişisel ve öznel gerçekliktir. Subjektiftir (özneldir). Bu yüzden eleştiriyeaçıktır. Sanatçının amacı güzele ulaşmaktır. Fayda amacı güdülmez. Birikimli olarak ilerler.
2.3.4. Bilimsel Bilgi: Bilimsel yöntem ve usullerledoğrulanmasının mümkün olduğu en güvenilirbilgidir. Olguları, toplumu ve insanı araştırma konusuyapar. Evrenseldir: İnsanlığın ortak mirasıdır. Herkesbilime katkıda bulunabilir. Genel geçer ve kesindir. Bu nedenle sonuçlarıbakımından da evrenseldir. Birikimli olarak ilerler. Olanı inceler ve olması gerekenler hakkındaöngörüde (tahminde) bulunur. Objektiftir (nesneldir): Duygu ve önyargılardanbağımsızdır. Tekrarlanabilir: aynı koşullarda aynı sonucuverip yinelenebilir. Tutarlı ve geçerlidir. Sistemli ve düzenli bir bilgidir. Gözlem ve deneye dayanır. Nedensellik ve determinizm ilkelerine dayalıa çıklamalar yapar. Varlığı parçalara bölerek inceler.
Bilimler konu ve yöntemleri göre üç gruba ayrılır:
a) Formel bilimler (ideal bilimler): Mantık ve Matematiktir. Konuları düşünce ile üretilen soyut kavramlardır. Tümdengelime dayanır.
b) Doğa bilimleri: Fizik, Kimya, Biyoloji gibi bilimlerdir. Konusu doğa ve doğa olayları ve olgularıdır. Daha çok tümevarım kullanılır.
c) İnsan (beşeri, sosyal) bilimleri: İnsanı konu edinen Psikoloji, Sosyoloji, Antropoloji, Coğrafya, Tarih gibi bilimlerdir.
2.3.5. Felsefi Bilgi: İnsanın varlık, bilgi ve değerler hakkında eleştirel bir düşünceyle aklıyla ortaya koyduğu genel düşüncelere dayanan bir bilgidir. Eleştireldir (sorgulayıcıdır). Akıl ve mantık ilkelerine dayalıdır. Bu yüzden sistemli ve tutarlı bir bilgidir. Yarar amacı güdülerek yapılmaz. Sorular yanıtlardan daha önemlidir. Olması gerekenden hareket eder. Ele aldığı konular bakımından evrenseldir. Çünkü ele alınan konular tüm insanlığa ait ortak konulardır. Ayrıca her şey felsefenin konusudur. Bu yönüyle de evrenseldir. Sonuçları bakımından subjektiftir (özneldir). Bu yüzden ortaya koyulan görüşler kişiden kişiye değişir. Yani kesinliği yoktur. Birleştirici ve bütünleyicidir: Ele aldığı konuları bir bütün olarak açıklamaya çalışır. Yığılan (kümülatif) fakat ilerlemeyen bir bilgidir Çünkü sonuçlarında bitmişlik ve kesinlik yoktur. Kendini yenileyebilir; felsefe hiçbir konuda sonsözü söyleyemez.
2.3.6. Teknik Bilgi: Teknik, doğadaki nesneler insanlara yararlı araç-gereç haline getirme etkinliğidir. Bu araç-gereçlerin yapımının bilgisi teknik bilgidir. Bilimsel ve gündelik bilginin pratik alana uygulanması sonucu oluşur. Mesela; ateşin, tekerleğin, pusulanın icadı, otomobilin yapılması. Araç, gereç yapımına ve kullanımına dayanır. Amacı insan yaşamını kolaylaştırmaktır. Yani insanın doğaya egemen olmasını kolaylaştırmayı ve insanın doğadan daha verimli faydalanmasını sağlamayı amaçlar. Yani faydaya yöneliktir.