İsimlerin sayılarını ve miktarlarını kesin olarak değil, yaklaşık, aşağı yukarı, belli belirsiz bildiren sıfatlardır.
“bir, birkaç, birçok, az, çok, biraz, birtakım, bütün, bazı, tüm, her, hiçbir, herhangi bir, kimi…”
Soru sıfatları, isimlerin nitelik ve niceliklerini soru yoluyla öğrenmeyi amaçlayan, cevapları da herhangi bir sıfat olan kelimelerdir.
“ne, nasıl, nice, ne gibi, ne biçim, kaç, kaçıncı, kaçar, hangi, ne türlü…”
Soru Sıfatlarının Özellikleri
] Soru sıfatları cümleyi soru cümlesi yapar. Bazı durumlarda da yapmaz:
1. Sıfatlarda Anlam Kuvvetlendirme
» Zarflarla ve edatlarla anlam kuvvetlendirilebilir:
» Pekiştirme sıfatları ile de anlam kuvvetlendirilebilir: Bir sıfatın ilk iki sesine “m, p, r, s” ünsüzlerinden biri eklenip, oluşan hecenin o sıfatın başına getirilmesiyle oluşur. Ünlüyle başlayan sıfatlarda ilk ünlüye “m, p, r, s” ünsüzlerinden biri eklenir.
» Sıfatların anlamlarında, bazı eklerden yararlanarak kısma, daraltma, küçültme yapılabilir.
Bunun için “-Cİk, -ÇE, -cEk, -(İ)msİ, -(İ)mtırak” ekleri kullanılır:
“bir, birkaç, birçok, az, çok, biraz, birtakım, bütün, bazı, tüm, her, hiçbir, herhangi bir, kimi…”
- başka / bir / boyut,
- kimi insanlar,
- bir yaz günü,
- bazı sıfatlar
- herhangi bir zaman
- her soru,
- birtakım insanlar,
- birkaç kişi,
- Birçok seneler geçti; dönen yok seferinden.
- tüm insanlar,
- bütün varlıklar…
- Bütün insan>bütün insanlar
- Birkaç kişi>birkaç kişiler
- Çoğu insan>çoğu bitkiler
- Bir çiçekle yaz olmaz. — bir tane çiçek. — asıl sayı sıfatı
- Onu bir akşam vakti gördüm. — Herhangi bir akşam vakti — belgisiz sıfat
Soru sıfatları, isimlerin nitelik ve niceliklerini soru yoluyla öğrenmeyi amaçlayan, cevapları da herhangi bir sıfat olan kelimelerdir.
“ne, nasıl, nice, ne gibi, ne biçim, kaç, kaçıncı, kaçar, hangi, ne türlü…”
Soru Sıfatlarının Özellikleri
] Soru sıfatları cümleyi soru cümlesi yapar. Bazı durumlarda da yapmaz:
- Bu nasıl bir dünya; hikâyesi zor…
- Nasıl kitaplardan hoşlanırsın?
- Kaç gün sonra geleceksin?
- Eve giderken hangi otobüse bineceğiz?
- Hangi çılgın bana zincir vuracakmış şaşarım.
- Kaçıncı sınıfta okuyor?
- Ne gün geleceğini söyledi mi?
- Kaçar kişilik gruplar hâlinde gideceğiz?
- Kaçta kaç hisse istersin?
- Ne bakıyorsun? — zarf
- Ne almak istiyorsun? — zamir
- Ne gün geleceksin? — sıfat
- Ne iş yapıyordunuz? — sıfat
- Bugün ne çalıştık ama. — zarf
1. Sıfatlarda Anlam Kuvvetlendirme
» Zarflarla ve edatlarla anlam kuvvetlendirilebilir:
- çalışkan ⇒ arı gibi çalışkan ⇒ arı gibi çalışkan çocuk
- güzel ⇒ Cennet kadar güzel ⇒ Cennet kadar güzel vatan
- verimli ⇒ çok verimli ⇒ çok verimli topraklar
» Pekiştirme sıfatları ile de anlam kuvvetlendirilebilir: Bir sıfatın ilk iki sesine “m, p, r, s” ünsüzlerinden biri eklenip, oluşan hecenin o sıfatın başına getirilmesiyle oluşur. Ünlüyle başlayan sıfatlarda ilk ünlüye “m, p, r, s” ünsüzlerinden biri eklenir.
- Sarı sayfalar ⇒ sapsarı sayfalar
- Kırmızı ⇒ kıpkırmızı elbise
- Mor ⇒ mosmor bir yüz
- Yeşil ⇒ yemyeşil tabiat
- Temiz ⇒ tertemiz toplum
- Uzun ⇒ upuzun araba
- Sapasağlam, yapayalnız, çırılçıplak, çepeçevre…
- doğru dürüst bir iş, boylu poslu bir adam, az buz para değil…
- yüce yüce yaylalar, mini mini eller, tatlı tatlı diller…
- tatlı mı tatlı diller, sevimli mi sevimli bir yüz, sıcak mı sıcak bir hava…
» Sıfatların anlamlarında, bazı eklerden yararlanarak kısma, daraltma, küçültme yapılabilir.
Bunun için “-Cİk, -ÇE, -cEk, -(İ)msİ, -(İ)mtırak” ekleri kullanılır:
- Geniş bir oda > daha az genişi > genişçe bir oda
- Uzun bir çocuk > daha az uzunu > uzunca bir çocuk
- Büyük ev > daha az büyüğü> Büyükçe / büyücek bir ev
- Küçük çocuk > daha az küçüğü> küçükçe / bir çocuk
- Tatlı elma > daha az tatlısı > tatlımsı bir elma
- Ekşi erik > daha az ekşisi > ekşimsi / ekşimtırak erik
- Kısa kol > daha da kısası > kısacık kol
- İnce ip > daha da incesi > incecik ip
- Az ekmek > daha da azı > azıcık ekmek
- Minik yavru > daha da miniği> Minicik yavru
- Küçük kız > daha da küçüğü> Küçücük kız
- Ufak el > daha da ufağı > Ufacık el
- Yumuşak eller > daha da yumuşağı> Yumuşacık eller