Zamir (Adıl): İsmin yerini tutan sözcüklere zamir (adıl) denir.
Örnekler
Mevlüt, iki gün önce Isparta’ya gitti. → Mevlüt, isim.
O, iki gün önce Isparta’ya gitti. → O, ismin yerini tutan sözcük yani zamir.
Zamirler, isim tamlamalarında tamlayan da tamlanan da olabilir.
Örnekler
Zamirler, isim çekim eklerini alabilir.
Örnekler
Zamirler iki ana başlıkta ele alınır:
İsim çekim eklerini alabilirler.
Kişi Zamirleri
Örnekler
Ben bugün oraya gideceğim.
Biz yarın kütüphaneye gideceğiz.
Sana her şeyi anlatacağım.
Annemlere siz de gelin.
Onu herkes tanır.
Onlarla beraber sinemaya gittik.
Ben ve sen şahıs zamirleri, yönelme hâl eki olan “-e”yi alınca sözcük değişime uğrar.
Örnekler
Ben + e → Bana
Sen + e → Sana
Uyarı
“Kendi” sözcüğü dönüşlülük zamiridir ancak kişi zamiri olarak değerlendirilir.
Bu ödevi kendim yaptım.
İşaret Zamirleri
Örnekler
Bunları dolabın alt tarafına bırakın.
Bana şunları verir misin?
“Orası, burası, şurası, öteki, beriki, öbürü vb.” sözcükler de işaret zamiri olarak kullanılabilir.
Örnekler
Masadaki şu kitabı değil ötekini bana verir misin?
Uyarı
“O” ve “onlar” sözcükleri, insan dışındaki varlık ya da kavramları karşıladığı zaman işaret zamiri; insanları karşılıyorsa şahıs zamir olur.
O , çok iyi bir insandır. → Kişi zamiri
O bana arkadaşımdan hediye. → İşaret zamiri
Onlar yarın bize gelecek. →Kişi zamiri
Onlar , çekmeceye yerleştirilecek. → İşaret zamiri
“Başkası, hepimiz, birkaçı, hiçbiri, bazıları, kimileri, birileri, şey, hiç kimse vb.” sözcükler belirsizlik ifade eden zamirlerdir.
Örnekler
Bazıları geçen hafta yola çıktı.
Müzeye birçoğu gidecek.
Uyarı
Soru bildiren sözcük, isme soruluyor ve ismi etkiliyorsa soru sıfatı; ismin yerini tutuyorsa soru zamiri olur.
Hangi çanta senin? → Soru sıfatı
Hangisi senin? → Soru zamiri
Örnekler
Kitabım → Kimin kitabı? -Benim
Kitabın → Kimin kitabı? -Senin
Kitabı → Kimin kitabı? -Onun
Kitabımız → Kimin kitabı? -Bizim
Kitabınız → Kimin kitabı? -Sizin
Kitapları →Kimin kitapları? -Onların
Ben ve sen şahıs zamirleri, yönelme hâl eki olan “-e”yi alınca sözcük değişime uğrar.
Uyarı
Belirtme hâl eki “-i” ile iyelik eki olan “-i” birbirine karıştırılmamalıdır. “-i” eki alan sözcüğün başına onun sözcüğü getirdiğimizde anlamlı oluyorsa o ek, iyelik ekidir; anlamsız oluyorsa belirtme hâl ekidir.
(Onun) Evi hemen temizledik . →Anlamsız oldu, o halde “-i”, belirtme hâl eki
(Onun) Evi çok güzeldi. →Anlamlı oldu, o halde “-i”, iyelik ekidir.
İsmin yerini tutan “-ki” eki ilgi zamiridir.
Örnekler
Benim defterim seninkinden güzel.→ “-ki” eki defter sözcüğünün yerini tuttuğu için zamirdir.
Uyarı
“ki” zamiri, bağlaç olan “ki” ve sıfat yapan “-ki” ile karıştırılmamalıdır.
Elindeki kalem → Sıfat yapan “-ki”.
Duydum ki unutmuşsun . → Bağlaç olan “ki”.
Örnekler
Mevlüt, iki gün önce Isparta’ya gitti. → Mevlüt, isim.
O, iki gün önce Isparta’ya gitti. → O, ismin yerini tutan sözcük yani zamir.
Zamirler, isim tamlamalarında tamlayan da tamlanan da olabilir.
Örnekler
| Onun Tamlayan | başarısı. Tamlanan |
| Öğrencilerden Tamlayan | birçoğu. Tamlanan |
Zamirler, isim çekim eklerini alabilir.
Örnekler
| Onun Çekim eki | arabası güzelmiş. |
| Şuna Çekim eki | bir göz atalım. |
Zamirler iki ana başlıkta ele alınır:
A. Sözcük Hâlindeki Zamirler
1. Kişi (Şahıs) Zamirleri
Kişi isimlerinin yerini tutan zamirlerdir.İsim çekim eklerini alabilirler.
Kişi Zamirleri
| Ben | Biz |
| Sen | Siz |
| O | Onlar |
Örnekler
Ben bugün oraya gideceğim.
Biz yarın kütüphaneye gideceğiz.
Sana her şeyi anlatacağım.
Annemlere siz de gelin.
Onu herkes tanır.
Onlarla beraber sinemaya gittik.
Ben ve sen şahıs zamirleri, yönelme hâl eki olan “-e”yi alınca sözcük değişime uğrar.
Örnekler
Ben + e → Bana
Sen + e → Sana
Uyarı
“Kendi” sözcüğü dönüşlülük zamiridir ancak kişi zamiri olarak değerlendirilir.
Bu ödevi kendim yaptım.
2. İşaret Zamirleri
İsimlerin yerini işaret yoluyla tutan zamirlerdir.İşaret Zamirleri
| Bu | Bunlar |
| Şu | Şunlar |
| O | Onlar |
Örnekler
Bunları dolabın alt tarafına bırakın.
Bana şunları verir misin?
“Orası, burası, şurası, öteki, beriki, öbürü vb.” sözcükler de işaret zamiri olarak kullanılabilir.
Örnekler
Masadaki şu kitabı değil ötekini bana verir misin?
Uyarı
“O” ve “onlar” sözcükleri, insan dışındaki varlık ya da kavramları karşıladığı zaman işaret zamiri; insanları karşılıyorsa şahıs zamir olur.
O , çok iyi bir insandır. → Kişi zamiri
O bana arkadaşımdan hediye. → İşaret zamiri
Onlar yarın bize gelecek. →Kişi zamiri
Onlar , çekmeceye yerleştirilecek. → İşaret zamiri
3. Belgisiz Zamirler
İsimleri kesin olarak belirtmeyen, belli belirsiz bir şekilde temsil eden zamirlerdir.“Başkası, hepimiz, birkaçı, hiçbiri, bazıları, kimileri, birileri, şey, hiç kimse vb.” sözcükler belirsizlik ifade eden zamirlerdir.
Örnekler
Bazıları geçen hafta yola çıktı.
Müzeye birçoğu gidecek.
4. Soru Zamirleri
İsimlerin yerini soru yoluyla tutan zamirlerdir.Uyarı
Soru bildiren sözcük, isme soruluyor ve ismi etkiliyorsa soru sıfatı; ismin yerini tutuyorsa soru zamiri olur.
Hangi çanta senin? → Soru sıfatı
Hangisi senin? → Soru zamiri
B. Ek Hâlindeki Zamirler
1. İyelik (Sahiplik) Zamiri
Getirildiği ismin kime ait olduğunu bildiren zamirlerdir.Örnekler
Kitabım → Kimin kitabı? -Benim
Kitabın → Kimin kitabı? -Senin
Kitabı → Kimin kitabı? -Onun
Kitabımız → Kimin kitabı? -Bizim
Kitabınız → Kimin kitabı? -Sizin
Kitapları →Kimin kitapları? -Onların
Ben ve sen şahıs zamirleri, yönelme hâl eki olan “-e”yi alınca sözcük değişime uğrar.
Uyarı
Belirtme hâl eki “-i” ile iyelik eki olan “-i” birbirine karıştırılmamalıdır. “-i” eki alan sözcüğün başına onun sözcüğü getirdiğimizde anlamlı oluyorsa o ek, iyelik ekidir; anlamsız oluyorsa belirtme hâl ekidir.
(Onun) Evi hemen temizledik . →Anlamsız oldu, o halde “-i”, belirtme hâl eki
(Onun) Evi çok güzeldi. →Anlamlı oldu, o halde “-i”, iyelik ekidir.
2. İlgi Zamiri
İsimlerin yerini işaret yoluyla tutan zamirlerdir.İsmin yerini tutan “-ki” eki ilgi zamiridir.
Örnekler
Benim defterim seninkinden güzel.→ “-ki” eki defter sözcüğünün yerini tuttuğu için zamirdir.
Uyarı
“ki” zamiri, bağlaç olan “ki” ve sıfat yapan “-ki” ile karıştırılmamalıdır.
Elindeki kalem → Sıfat yapan “-ki”.
Duydum ki unutmuşsun . → Bağlaç olan “ki”.