BÜYÜK HARFLERİN KULLANIMI
Cümle büyük harfle başlar:Örnekler
Damlaya damlaya göl olur.
Cümle içinde tırnak veya yay ayraç içine alınan cümleler büyük harfle başlar ve sonlarına uygun noktalama işareti (nokta, soru, ünlem vb.) konur.
Örnekler
Atatürk “Köylü milletin efendisidir!“ diyor.
Sokakta boş oturan teyzelerin (Y</spanirmili yaşlardaki kadınlara özellikle teyze diyorum.) ruhu yaşlanmış.
Uyarı
İki çizgi arasındaki açıklama cümleleri büyük harfle başlamaz:
Meftune öğretmeni –beni ilkokulda okutmuştu– yıllar sonra gördüm.
İki noktadan sonra gelen cümleler büyük harfle başlar:
Örnekler
Çoban için köpeği çok şey ifade eder: Başı dertteyken korur, yalnız kaldığında arkadaş olur.
Uyarı
İki noktadan sonra cümle ve özel ad niteliğinde olmayan örnekler sıralandığında bunlar büyük harfle başlamaz:
Evin her yeri oyuncaklarla dolu: bebekler, arabalar, kurşun askerler, beşikler…
Dizeler büyük harfle başlar:
Örnekler
Kandilli yüzerken uykularda
Mehtabı sürükledik sularda…
Özel adlar büyük harfle başlar:
Kişi adlarıyla soyadları büyük harfle başlar:
Mustafa Kemal Atatürk, Fatih Sultan Mehmet vb.
Takma adlar da büyük harfle başlar:
Demirtaş(Ziya Gökalp), Kirpi(Refik Halit Karay) vb.
Kişi adlarından önce ve sonra gelen unvanlar, saygı sözleri, rütbe adları ve lakaplar büyük harfle başlar:
Sayın Prof. Dr. Halil Erdem, Ziya Efendi, Zübeyde Hanım, Ali Öğretmen vb.
Akrabalık adı olup lakap veya unvan olarak kullanılan kelimeler büyük harfle başlar:
Dede Korkut, Baba Osman, Anne Sultan, Nene Hatun; Somuncu Baba, Paçalı Dayı, vb.
Uyarı
Akrabalık bildiren kelimeler küçük harfle başlar:
Suna ablamın yemeklerini özledim.
Halil dedemin şakaları çok komik gerçekten.
Cümle içinde özel adın yerine kullanılan makam veya unvan sözleri büyük harfle başlar:
Örnekler
Başarılı sporcular Vali tarafından ödüllendirildi.
Yurt dışından gelen misafirler Kaymakam tarafından ağırlandı.
Saygı bildiren sözlerden sonra gelen ve makam, mevki, unvan bildiren kelimeler büyük harfle başlar:
Örnekler
Sayın Cumhurbaşkanı, Sayın Vali, Sayın Başkan, Sayın Bakan vb.
Mektuplarda ve resmî yazışmalarda hitaplar büyük harfle başlar:
Örnekler
Sevgili Annem, Aziz Kardeşim, Kıymetli Dostum vb.
Hayvanlara verilen özel adlar büyük harfle başlar:
Örnekler
Boncuk, Fındık, Minnoş, Pamuk vb.
Millet, boy, oymak adları büyük harfle başlar:
Örnekler
Türk, Alman, Fransız, Japon, Rus, Kırgız, Özbek, Kazak vb.
Dil ve lehçe adları büyük harfle başlar:
Örnekler
Türkçe, Fransızca, Almanca, İngilizce, Arapça vb.
Devlet adları büyük harfle başlar:
Örnekler
Türkiye Cumhuriyeti, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vb.
Din ve mezhep adları ile bunların mensuplarını bildiren sözler büyük harfle başlar:
Örnekler
İslamiyet, Müslümanlık, Müslüman; Hristiyanlık, Hristiyan; Katoliklik, Katolik vb.
Din ve mitoloji ile ilgili özel adlar büyük harfle başlar:
Örnekler
Tanrı, Allah, İlah, İslam, Kur’an, Azrail, Zeus, Osiris, Kibele vb.
Uyarı
“Tanrı, Allah, İlah” sözleri özel ad olarak kullanılmadıklarında küçük harfle başlar:
Eski Mısır tanrıları.
Komedi dünyasının ilahı.
Uzak Doğu’da mafyalığın allahları vardır.
Gezegen ve yıldız adları büyük harfle başlar:
Örnekler
Dünya, Merkür, Venüs, Jüpiter; Halley vb.
Uyarı
Dünya, güneş, ay kelimeleri gezegen anlamı dışında kullanıldıklarında küçük harfle başlar:
Sen dünyanın en tatlı babasısın.
Düşünce, hayat tarzı, politika vb. anlamlar bildirdiğinde doğu ve batı sözlerinin ilk harfleri büyük yazılır:
Örnekler
Batı kültürü, Doğu edebiyatı vb.
Uyarı
Bu sözler yön bildirdiğinde küçük yazılır:
İzmir’in doğusu, Konya’nın batısı vb.
Yer adları (kıta, bölge, il, ilçe, köy, semt vb.) büyük harfle başlar:
Örnekler
Avrupa, Ege Bölgesi, Ankara, Kasımpaşa vb.
Yer adlarında ilk isimden sonra gelen ve deniz, nehir, göl, dağ, boğaz vb. tür bildiren ikinci isimler büyük harfle başlar:
Örnekler
Ağrı Dağı
Dicle Irmağı
Zigana Geçidi
Tuz Gölü
Marmara Denizi
Çanakkale Boğazı
Avrupa Yakası
Fırat Nehri
Panama Kanalı
Dünyada tektir, o yüzden büyük yazılır.
Yer, millet ve kişi adlarıyla kurulan birleşik kelimelerde sadece özel adlar büyük harfle başlar:
Örnekler
Van kedisi
Japon gülü
İngiliz anahtarı
Denizli horozu
Latin dansı
Sivas kangalı
Alman kurdu
Çorum leblebisi
Maraş dondurması
Her yerde bulunurlar, o yüzden küçük yazılırlar.
Uyarı
Özel ada dâhil olmayıp tamlama kuran şehir, il, ilçe, belde, köy vb. sözler küçük harfle başlar:
Denizli ili, Avcılar ilçesi, Akbük beldesi, Kınık köyü vb.
Mahalle, meydan, bulvar, cadde, sokak adlarında geçen mahalle, meydan, bulvar, cadde, sokak kelimeleri büyük harfle başlar:
Örnekler
İstiklal Mahallesi
Vatan Caddesi
Haşimiye Meydanı
Hasan Solmaz Sokağı
Gazi Mustafa Kemal Bulvarı
Sevgi Sokağı
Saray, köşk, han, kale, köprü, kule, anıt vb. yapı adlarının bütün kelimeleri büyük harfle başlar:
Örnekler
Topkapı Sarayı
Çankaya Köşkü
Çengel Han
Alanya Kalesi
Galata Köprüsü
Kız Kulesi
Şehitlik Abidesi
Çanakkale Şehitleri Anıtı
Yer bildiren özel isimlerde kısaltmalı söyleyiş söz konusu olduğunda, yer adının ilk harfi büyük yazılır:
Örnekler
Hisar’dan, Boğaz’dan, Köşk’e
Kurum, kuruluş ve kurul adlarının her kelimesi büyük harfle başlar:
Örnekler
Türkiye Büyük Millet Meclisi
Türk Dil Kurumu
Türk Tarih Kurumu
Jandarma Genel Komutanlığı
Kızılay Derneği
Sosyal Güvenlik Kurumu
Kanun, tüzük, yönetmelik, yönerge, genelge adlarının her kelimesi büyük harfle başlar:
Örnekler
Medeni Kanun
Türk Bayrağı Tüzüğü
Öğretmen Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği
Kurum, kuruluş, kurul, merkez, bakanlık, üniversite, fakülte, bölüm, kanun, tüzük, yönetmelik ve makam sözleri asılları kastedildiğinde büyük harfle başlar:
Örnekler
Türkiye Büyük Millet Meclisi bugün toplanacak. Bu yıl Meclis’i en yaşlı üye yönetecek.
Hacettepe Üniversitesi katıldığı projede dünya birincisi oldu. Proje öğrencileri Üniversitenin tanıtımını yaptılar.
Kitap, dergi, gazete ve sanat eserlerinin (tablo, heykel, beste vb.) her kelimesi büyük harfle başlar:
Örnekler
Ateşten Gömlek
Posta
Resmî Gazete
Milliyet
Uyarı
Özel ada dâhil olmayan gazete, dergi, tablo vb. sözler büyük harfle başlamaz:
Vatan gazetesi
Çocukça dergisi
Kaplumbağa Terbiyecisi tablosu
Özel adlarda yer alan kelimelerin ilk harfleri büyük yazıldığında ve, ile, ya, veya, yahut, ki, da, de sözleriyle mı, mi, mu, mü soru eki küçük harfle yazılır. Ancak özel adın tamamı büyük yazıldığında ve, ile, ya, veya, yahut, ki, da, de sözleriyle mı, mi, mu, mü soru eki de büyük harfle yazılır:
Kerem ile Aslı (Doğru)
KEREM İLE ASLI (Doğru)
Kerem İle Aslı (Yanlış)
Suç ve Ceza (Doğru)
Leyla ile Mecnun (Doğru)
Vatan Yahut Silistre (Yanlış)
Ulusal, resmî ve dinî bayramlarla anma ve kutlama günlerinin adları büyük harfle başlar:
Örnekler
Ramazan Bayramı’nızı
Kurban Bayramı’na
Berat Kandili’niz
Babalar Günü’nüz
Anneler Günü’nde
Kurultay, bilgi şöleni, çalıştay, açık oturum vb. toplantıların adlarında her kelimenin ilk harfi büyük yazılır:
Örnekler
VI. Uluslararası Sağlık Birimleri ve Yönetimi Kongresi, Uluslararası Sanat Şöleni, Türkçe Çalıştayı vb.
Tarihî olay, çağ ve dönem adları büyük harfle başlar
Örnekler
Birinci Dünya Savaşı’nı
Yontma Taş Devri’ni
Orta Çağ’da
Buz Devri’nde
Milli Mücadele Dönemi’nde
Tanzimat Dönemi’nde
Özel adlardan türetilen bütün kelimeler büyük harfle başlar:
Örnekler
Ankaralı
Osmanlı
Türkleşmek
Türkçülük
Uyarı
Para birimleri büyük harfle başlamaz: avro, dinar, dolar, lira, kuruş, liret vb.
Babam haftalık harçlığımı otuz lira yaptı.
Özel adlar yerine kullanılan “o”; zamiri cümle içinde büyük harfle yazılmaz.
“Her 10 Kasım’da O’nu anarız.” değil “Her 10 Kasım’da onu anarız.”
Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle başlar:
Örnekler
29 Nisan 1920 Cuma günü
30 Ağustos 1922
Belirli bir tarihi belirtmeyen ay ve gün adları küçük harfle başlar:
Örnekler
Bu yıl mayıs ayının ikinci haftasında okul gezimiz olacak.
Tabela, levha ve levha niteliğindeki yazılarda geçen kelimeler büyük harfle başlar:
Örnekler
Giriş
Sığınak
Çıkış
Dolmuş Durağı
Müdür
Sınıf
PEKİŞTİRMELİ SÖZCÜKLERİN YAZIMI
Sözcüğün ilk hecesine “m, p, r, s” getirilerek yapılan pekiştirmeler bitişik yazılır:Örnekler
Yemyeşil doğada huzur bulduk
Bahar olmasına rağmen toprak kupkuru kalmış.
Görevliler yaşlının evini tertemiz etti.
Yaptığım şaka yanlış anlaşılınca mosmor oldum.
Çepeçevre, çırılçıplak, düpedüz, güpegündüz, paramparça, sapasağlam, sırılsıklam, vb. pekiştirmeli sözcükler bitişik yazılır:
Örnekler
Depremden sapasağlam kurtuldu.
İkilemelerle yapılan pekiştirmeler ayrı yazılır:
Uyarı
Soğanları iri iri doğramış.
Pekiştirme yapan “-mi” eki ayrı yazılır:
Örnekler
Zayıf mı zayıf bir çocuk çıktı karşıma.
KISALTMALARIN YAZIMI
Kuruluş, ülke, kitap, dergi ve yön adlarının kısaltmaları her kelimenin ilk harfinin büyük olarak yazılmasıyla yapılır:Örnekler
MEB (Milli Eğitim Bakanlığı)
K (kuzey)
KB (kuzeybatı)
THY (Türk Hava Yolları)
G (güney)
GD (güneydoğu)
Bazı kısaltmalarda akılda kalabilmesi için yeni bir kelime oluşturma amacı güdülür:
Örnekler
FATİH (Fırsatları Artırma ve Teknolojiyi İyileştirme Hareketi)
CİMER (Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi)
T.C. (Türkiye Cumhuriyeti) ve T. (Türkçe) kısaltmalarının dışında büyük harflerle yapılan kısaltmalarda nokta kullanılmaz.
Ölçü birimlerinin uluslararası kısaltmaları kullanılır:
Örnekler
m (metre)
cm (santimetre)
g (gram)
mm (milimetre)
km (kilometre)
kg (kilogram)
Kuruluş, kitap, dergi ve yön adlarıyla ölçülerin dışında kalan kelime veya kelime gruplarının kısaltılmasında, ilk harfle birlikte kelimeyi oluşturan temel harfler dikkate alınır. Kısaltılan kelime veya kelime grubu; özel ad, unvan veya rütbe ise ilk harf büyük; cins isim ise ilk harf küçük olur:
Örnekler
Alm. (Almanca)
Huzur Sok. (Huzur Sokak)
Dr. (Doktor)
İng. (İngilizce)
Mahir Mah. (Mahir Mahallesi)
ed. (Edebiyat)
Küçük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde kelimenin okunuşu esas alınır:
Örnekler
m’yi (metreyi)
cm’den (santimetreden)
kg’dan (kilogramdan)
kr’un (kuruşun)
Büyük harflerle yapılan kısaltmalara getirilen eklerde ise kısaltmanın son harfinin okunuşu esas alınır:
Örnekler
ÖSYM’ye
TDK’den
THK’de
KPSS’den
TL’nin
ABD’nin
Kısaltması büyük harflerle yapıldığı hâlde bir kelime gibi okunan kısaltmalara getirilen eklerde kısaltmanın okunuşu esas alınır:
Örnekler
ÇAYKUR’da
TOKİ’nin
TEMA’dan
TARİŞ’e
Uyarı
Numara sözünün kısaltması da kelime gibi okunduğundan getirilecek olan ek okunuşa göre getirilecektir:
No.lu, No.suz
Sonunda nokta bulunan kısaltmalarla üs işaretli kısaltmalara gelen ekler kesmeyle ayrılmaz:
Örnekler
Alm.dan
İng.yi
m³e (metreküpe)
cm²ye (santimetrekareye)
Sert ünsüzle biten kısaltmalar, ek aldıkları zaman okunuşta sert ses yumuşatılmaz:
Örnekler
YÖK’e (YÖĞ’e değil)
TÜİK’in (TÜİĞ’in değil)
TÜBİTAK’ın (TÜBİTAĞ’ın değil)
“Birlik” kelimesiyle yapılan kısaltmalarda söyleyişte k’nin yumuşatılması normaldir:
Örnekler
ÇUKOBİRLİK’e (söylenişi ÇUKOBİRLİĞE)
FİSKOBİRLİK’in (söylenişi FİSKOBİRLİĞİN)
SAYILARIN YAZIMI
Sayılar metin içerisinde yazıyla yazılır:Örnekler
Bugün kümesten otuz dört yumurta aldık.
Saat, para tutarı, ölçü, istatistik verilere ilişkin sayılarda rakam kullanılır:
Örnekler
19.30’da, 13.00’te, 250 lira, 15 kilogram, 50 kilometre, 10 metre kumaş, 250.000 kişi vb.
Uyarı
Saatlerin okunuşunda sıfırlar dikkate alınmaz:
11.00’da değil 11.00’de, 18.00’da değil 18.00’de vb.
Saatler ve dakikalar metin içinde yazıyla da yazılabilir:
Örnekler
saat dokuzu beş geçe
Dört veya daha çok basamaklı sayıların kolay okunabilmesi amacıyla içinde geçen bin, milyon, milyar ve trilyon sözleri harfle yazılabilir:
Örnekler
1 milyon imza toplandı. 5 bin 620 öğrenci vb.
Birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır:
Örnekler
Köyümüzün nüfusu iki bin beş yirmi kişi katıldı.
Sayılar üç yerde bitişik yazılır:
Para ile ilgili işlemlerle senet, çek vb. ticari belgelerde geçen sayılar bitişik yazılır:
1530,25 (binbeşyüzotuzTL,ellikr.)
Adları sayılardan oluşan iskambil oyunları bitişik yazılır:
altmışaltı, ellibir, yirmibir vb.
Nota isimleri bitişik yazılır:
onaltılık, otuzikilik vb.
Yüzde ve binde işaretleri yazılırken sayılarla işaret arasında boşluk bırakılmaz:
Örnekler
%10, ‰3 vb.
Romen rakamları tarihî olaylarda, yüzyıllarda, hükümdar adlarında, tarihlerde ayların yazılışında, kitap ve dergi ciltlerinde, kitapların asıl bölümlerinden önceki sayfaların numaralandırılmasında, maddelerin sıralandırılmasında kullanılır:
Örnekler
I. Dünya Savaşı, XIX. yüzyıl, II. Mehmet, 1.XI.1928, II. Cilt, I)… II) … vb.
Dört veya daha çok basamaklı sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve aralarına nokta konur:
Örnekler
5.567, 36.237, 50.750.812, 45.034.487.210.000 vb.
Sayılarda kesirler virgülle ayrılır:
Örnekler
12,5 (12 tam, onda 5); 3,06 (3 tam, yüzde 6) vb.
Sıra sayıları yazıyla ve rakamla gösterilebilir. Rakamla gösterilmesi durumunda ya rakamdan sonra bir nokta konur ya da rakamdan sonra kesme işareti konularak derece gösteren ek yazılır:
Örnekler
12., 57., XV.; 12’inci, 57’nci, XV’inci vb.
Uyarı
Sıra sayıları ekle gösterildiklerinde rakamdan sonra sadece kesme işareti ve ek yazılır, ayrıca nokta konmaz:
3’ncü veya 3.’üncü değil 3’üncü
2’inci veya 2.’inci değil 2’nci
16’ıncı veya 16.’ıncı değil 16’ncı
Üleştirme sayıları rakamla değil yazıyla belirtilir:
Örnekler
6’şar değil altışar
8’er değil sekizer
Bayağı kesirlere getirilecek ekler alttaki sayı esas alınarak yazılır:
Örnekler
1/2’si (bir bölü ikisi) vb.
DE, Mİ, Kİ’İN YAZIMI
Bağlaç Olan “da/de”:
Bağlaç olan “da/de” her zaman ayrı yazılır.Örnekler
Yemeğe de gelmedi.
Bağlaç olan “da/de” hiçbir zaman “ta/te” olarak yazılmaz.
Örnekler
İşi bitirsek te ardından dinlensek. (Yanlış)
İşi bitirsek de ardından dinlensek. (Doğru)
Bağlaç olan “da/de” kesme işareti ile ayrılmaz.
Örnekler
Ayşe’de pikniğe gelsin. (Yanlış)
Ayşe de pikniğe gelsin. (Doğru)
Bağlaç olan “da/de”yi cümleden çıkarttığınızda anlamda daralma olsa da cümlede bir bozulma olmaz. Bu yöntem çoğunlukla sizi doğru cevaba götürecektir.
Örnekler
Meyve tabağında kiraz da vardı.
Meyve tabağında kiraz vardı. (Anlamda daralma olsa da cümlede bozulma olmadı.)
Bağlaç olan “da/de” cümlede ayrı bir sözcüktür ve vurgulu okunur. Vurgulu bir şekilde okuyabildiğiniz “”da/de”ler bağlaçtır. Bu yöntem, sizi her zaman doğru cevaba götürecektir.
Örnekler
Sadece bu aylar da buraya turist gelir. (Yanlış)
Sadece bu aylarda buraya turist gelir. (Doğru)
Sadece bu aylarda buraya turist gelir.
Bu cümlede “-de” ektir ama “-de” eki cümleden çıkartıldığında cümlenin anlamda bir daralma ya da bozulma olmaz.
“mi”nin Yazımı:
Soru eki olan “mi” her zaman ayrı yazılır. “mi” soru ekinden sonra gelen ekler bu eke bitişik yazılır.Örnekler
Uyudun mu?
Öğrenci misin?
Bakar mısınız?
Sizin mi?
Pekiştirme ya da zaman anlamı kattığında da ayrı yazılır.
Örnekler
Akıllı mı akıllı bir çocuktu. (Pekiştirme)
Zil çaldı mı çıkarız. (Zaman)
Bağlaç Olan “ki”:
Bağlaç olan “ki” her zaman ayrı yazılır.Örnekler
Ne var ki kimse bana inanmamıştı.
“ki”yi alan sözcüğe “-ler” eki getiririz. Sözcük anlamlı oluyorsa ektir ve bitişik yazılır, anlamsız oluyorsa bağlaçtır ve ayrı yazılır. Bu yöntem çoğunlukla sizi doğru cevaba götürecektir.
Örnekler
Çatıdaki kediyi yakalayın. (“Çatıdakiler” anlamlı olduğu için “ki” ektir ve bitişik yazılmalıdır.)
Anladım ki artık bana güvenmiyorsun. ( “Anladımkiler” anlamsız olduğu için “ki” bağlaçtır ve ayrı yazılmalıdır.)
Bağlaç olan “ki” cümlede ayrı bir sözcüktür ve vurgulu okunur. Vurgulu bir şekilde okuyabildiğiniz “ki”ler bağlaçtır. Bu yöntem, sizi her zaman doğru cevaba götürecektir.
Örnekler
Mücevher onda ki polis sorguya çekiyor. (Ondakiler anlamlı olsa da “ki” bu cümlede bağlaçtır ve ayrı yazılmalıdır.)
Aşağıdaki “ki”ler kalıptır ve her zaman bitişik yazılır. “SİMBOHÇaM” formülündeki “ki”ler kalıp olduğu için her zaman bitişik yazılır.
Örnekler
Sanki
İllaki
Mademki
Belki
Oysaki
Halbuki
Çünkü
a
Meğerki
Uyarı
“Eğer ki” ayrı yazılır.
YAZIMI KARIŞTIRILAN SÖZCÜKLER
Türkçemizde sözcükleri yazarken yapacağımız harf hataları yazım yanlışına neden olur. Yazımı karıştırılan bazı sözcükler aşağıda verilmiştir:| Yanlış | Doğru | Yanlış | Doğru |
| kolanya | kolonya | çenber | çember |
| kollej | kolej | hiç bir | hiçbir |
| kokareç | kokoreç | espiri | espri |
| kaysı | kayısı | bir kaç | birkaç |
| klüp | kulüp | yalnış | yanlış |
| meyva | meyve | orjinal | orijinal |
| müsayit | müsait | önyargı | ön yargı |
| pantalon | pantolon | herhangibir | herhangi bir |
| penbe | pembe | bir kaç | birkaç |
| rasgele | rastgele | traş | tıraş |
| dekarasyon | dekorasyon | labaratuvar | laboratuvar |
| şohben | şofben | mahçup | mahcup |
| şöför | şoför | makina | makine |
| antreman | antrenman | maydonoz | maydanoz |
| tabiyat | tabiat | çiflik | çiftlik |
| ataç | ataş | laylon | naylon |
| atmış | altmış | valeybol | voleybol |
| eşortman | eşofman | egsoz | egzoz |
| erezyon | erozyon | bir çok | birçok |
| espiri | espri | gardolap | gardırop |
| yanlız | yalnız | hoşgeldin | hoş geldin |
| herkez | herkes | süpriz | sürpriz |
| profösör | profesör | ardarda | art arda |
| perşenbe | perşembe | git gide | gitgide |
| hapşurmak | hapşırmak | fülüt | flüt |